Serra do Cipó

We zijn er geraakt!

Niet afgelopen weekend, maar woensdagavond.

De plannen zijn verschillende keren gewijzigd, maar met volharding van onze gids, onderhandelaar en nieuwste 'Braziliaanse tante': Anna; en Merlijn's snelle beslissing, zijn we toch op woensdag in Serra do Cipó geraakt. 

• Nós conseguimos chegar!
• Não no fim de semana passado, mas na noite de quarta-feira.
• Os planos mudaram várias vezes, mas graças à perseverança da nossa guia, negociadora e mais nova "tia brasileira", Ana, e à decisão rápida do Merlijn, conseguimos chegar à Serra do Cipó na quarta-feira.
• Serra do Cipó significa literalmente "cadeia de montanhas do cipó", já que cipó é o nome dado às lianas e plantas trepadeiras em português.
• A explicação mais aceita é que o Rio Cipó, visto das montanhas ao redor, faz tantas curvas pela paisagem que lembra um longo cipó. Posteriormente, a serra recebeu o nome desse rio.

Serra do Cipó is Portugees en betekent letterlijk "Gebergte van de liaan" of "Bergketen van de klimplant", omdat cipó in het Portugees een liaan of rankplant aanduidt.

De meest geaccepteerde verklaring is dat de Rio Cipó ("Lianenrivier") vanaf de omliggende heuvels gezien zo kronkelig door het landschap slingert dat hij op een lange liaan lijkt. De bergketen is vervolgens naar deze rivier vernoemd.

• Ana vem para cá todos os meses para contribuir com a comunidade local. Ela trabalha de perto com os moradores em questões de saúde, temas sociais, assuntos práticos do dia a dia e, principalmente, na preservação da história cultural, na manutenção das tradições e também de aspectos da filosofia religiosa.
• As comunidades daqui são formadas principalmente por grandes famílias que vivem na região há gerações. Todos se conhecem, ou pelo menos conhecem metade das pessoas da comunidade.
• Depois de um lindo pôr do sol sobre a serra, chegamos à pousada. Enquanto Ana já começa a colocar a conversa em dia e encontrar conhecidos, as crianças mergulham imediatamente na piscina.
• No dia seguinte descobrimos que ela é aquecida por um enorme fogão a lenha.

Ana komt hier maandelijks om bij te dragen aan de plaatselijke gemeenschap. Ze werkt nauw samen met de mensen rond gezondheid, maatschappelijke thema's, praktische zaken rond het dagelijkse, maar vooral de culturele geschiedenis levend houden, het nog steeds beleiden van deze tradities en een stukje religieuze filosofie. 

De gemeenschappen hier zijn voornamelijk opgebouwd door grote families die al generaties hier wonen en elkaar allemaal of al de helft kent. 

Na de mooi zonsondergang over de bergkam komen de aan de Pousada, waar het netwerken begint voor Ana en de kinderen al meteen het zwembad induiken. 

De volgende dag ontdekken we dat deze opgewarmd wordt door een enorme houtkachel. 

• O café da manhã, como sempre, é um verdadeiro banquete de delícias tradicionais: pães de milho ou com milho, manouk, biscoitos, pão de queijo e polvilho com queijo. Há muitas frutas, iogurte, bolo de milho, brigadeiro e banana. Os sucos são preparados na hora, com frutas cítricas colhidas no próprio jardim. Os ovos mexidos chegam quentinhos à mesa.
• Um dos hóspedes é um guia brasileiro que acompanha turistas americanos. Também há uma família com várias gerações e muitas crianças hospedada ali. Como é baixa temporada e faz frio, o lugar está tranquilo. É maravilhoso poder aproveitar o lindo jardim em total sossego.

Het ontbijt bestaat natuurlijk weer uit vele heerlijke traditionele gerechten. Brood van of met mais, of Manouk, koekjes, pão de queijo of pavilho com queijo. Veel fruit, yoghurt, taart van mais, brigadeiro en banaan. 

De fruitsappen zijn versgeperst met citrus uit de tuin. 

Roerei wordt aan tafel gebracht. 

Eén van de medegasten is een Braziliaanse gids die Amerikanen begeleid. Een familie van verschillende generaties en verschillende kinderen zijn onze medegasten. Het is laagseizoen, koud, dus het is hier rustig. 

Wat heerlijk om in alle rust van de prachtige tuin te genieten. 

De inkom tot de waterval van de steenhouwers is inbegrepen in de prijs van het hotel. Het ligt op de grond van een andere Pousada. Er is dus een overeenkomst over bepaalde watervallen met de omliggende pousadas. 

De weg naar deze waterval is honderden jaren geleden over tientallen, honderd jaar gevormd geweest door mensen in slavernij. Ze gebruikten de stenen die ze tegenkwamen bij het vormen van een weg naar de waterval en langs de rivier (naar de andere watervallen waar we niet geweest zijn). Wanneer we naast de rivier lopen, wordt ons verteld dat het water laag en koud staat door het droge seizoen. Anders stonden we nu al in het water. Dan zouden we in de zomer op de stenen zitten ipv er over te lopen. 

• O caminho até esta cachoeira foi construído há centenas de anos por pessoas escravizadas, ao longo de muitas décadas. Elas utilizaram as pedras que encontravam para formar uma trilha que levava até a cachoeira e seguia ao longo do rio, em direção às outras cachoeiras que nós não visitamos.
• Enquanto caminhamos ao lado do rio, nos explicam que o nível da água está baixo e que ela está fria por causa da estação seca. Em outra época do ano, a água estaria muito mais alta e já estaríamos caminhando dentro dela. No verão, em vez de andarmos sobre as pedras, estaríamos sentados nelas.
• Não seguimos adiante porque um trecho do caminho ainda está submerso e queremos visitar as outras cachoeiras.

We gaan niet verder omdat een stukje toch nog onderwater staat en we de andere watervallen willen zien.

• Do outro lado da pousada fica a reserva natural com três cachoeiras. Ana não nos acompanha, pois diz que não há nada que ela possa fazer ali e que a trilha é muito bem sinalizada. Assim, pagamos apenas a entrada de dois adultos: 120 reais.
• Há lixeiras e placas de sinalização por toda parte.
• Infelizmente, devido ao comportamento irresponsável de alguns visitantes das cidades, que chegavam a fazer churrasco dentro da água e deixavam lixo para trás, o acesso passou a ser pago para o público em geral. Dessa forma, é possível proteger a natureza e financiar a manutenção necessária para garantir a segurança.
• Ana, por sua vez, comenta discretamente quem tem ligação com o quilombo localizado na entrada do povoado. Ela conhece os moradores, e eles a conhecem muito bem.

Aan de overkant van de Pousada is het natuurreservaat met drie watervallen. Ana gaat niet mee, want ze heeft aan dat ze nu niets kan doen en de weg zeer goed aangeduid is. Hierdoor betalen we enkel inkom voor 2 volwassenen. We betalen 120 reais. 

Er staan overal vuilbakken en wegbewijzering. 

Door wangedrag van de stadsmensen, die zelfs in het water bbq'den en achter lieten, is alles betalend geworden voor het gewone publiek. 

Op deze manier kan de natuur beschermd worden en het onderhoud voor de veiligheid gefinancierd worden. 

Ana merkt wel fijntjes op wie gelinkt is aan de Quilombo die aan het begin van het dorp gelegen is. 

Ze kent de mensen en zij kennen haar. 

Terwijl zij verder praat met de inwoners, trekken wij het natuurreservaat in.

• Enquanto ela continua conversando com os habitantes, nós seguimos para dentro da reserva.
• Infelizmente, as águas medicinais do Lajeado estavam frias demais para nós, e as pedras eram extremamente escorregadias. Depois de vinte minutos desistimos. Mesmo assim, Merlijn e Senna conseguiram entrar até a altura da cintura e do peito. Aiko e eu, pelo menos, molhamos os joelhos.

Helaas de medicinale wateren van Lajeado zijn ons te koud en de stenen te glad. Na 20 minuten geven we het op. Merlijn en Senna zijn toch tot heup en borst hoogte erin geraakt. Aiko en ik hebben onze knieën toch nat gekregen. (Video)

Hop naar de grootste en zogenaamd mooiste waterval. 

• Seguimos então para a maior e, supostamente, mais bonita cachoeira.
• A trilha realmente é muito bem sinalizada. Já os banheiros... nem tanto. Em vários momentos parecia que seria preciso entrar no meio do mato para encontrá-los, o que, sinceramente, não parece muito compatível com a ideia de preservação ambiental...
• Ouvimos muitos pássaros cantando e vimos uma linda ave azul, provavelmente da mesma espécie das aves mais escuras que vimos no Zoobotânica.
• Por questão de segurança e também de tempo, decidimos não descer até a base da cachoeira. A vista lá de cima já era bonita o suficiente.

De weg is inderdaad heel duidelijk aangegeven. De wc's niet zo: het lijkt steeds dat je in het struikgewas moet kruipen.... Wat mij niet erg natuurbehoud gezind lijkt... Los van wat je onder kan plassen....

We horen veel vogels fluiten en zien een mooie blauwe vogel waarvan we waarschijnlijk donkere versies van gezien hebben in de Zoobotânica. 

Voor de veiligheid en de tijd beslissen we niet naar beneden te gaan. De waterval is immers mooi genoeg van boven.

Het is tijd om te eten.

• Era hora de almoçar.
• O restaurante self-service com churrasco também utilizava um fogão a lenha. Era menor que o da pousada, mas igualmente impressionante, principalmente com todas aquelas panelas fumegantes cheias de pratos deliciosos. Só de arroz havia três tipos diferentes!
• Aproveitei para tomar uma deliciosa caipirinha — ainda não tinha bebido nenhuma durante esta viagem.
• Saímos de lá levando conosco aquele agradável cheiro de fumaça de lenha impregnado na roupa.
• As crianças ainda aproveitaram um último mergulho na piscina aquecida a lenha antes de partirmos.

De self-service met BBQ gebruikt een fogão a lenha. 

Deze is wat kleiner dan in de Pousada maar indrukwekkend. Vooral met al die dampende potten met heerlijke gerechten. Zoals 3 soorten rijst, alleen al!

Ik geniet van een heerlijke Caipirinha, had er nog geen gedronken op deze reis. 

En we komen terug, met een heerlijke rokerige geur van hout over ons heen.

Kindjes zwemmen nog een laatste maal in het houtgestookt verwarmde zwembad en we vertrekken.

• Fizemos apenas uma rápida parada no quilombo, porque queríamos conhecê-lo, e Ana precisava buscar algo na casa de uma senhora que havia passado na pousada na noite anterior para cumprimentá-la. Infelizmente, ela não estava em casa.
• O que é um quilombo?
• Um quilombo é uma comunidade que surgiu, em geral, em locais altos, de difícil acesso e próximos a uma fonte de água. Eram refúgios para pessoas escravizadas que fugiam em busca de uma vida livre e independente, longe das plantações, da exploração e da opressão.
• Até hoje esses lugares preservam fortes raízes da cultura africana. Como toda cultura viva, ela evoluiu ao longo do tempo e se tornou uma rica cultura afro-brasileira, incorporando também elementos das culturas indígenas — trazidos pelos povos originários que se juntaram aos quilombos — e da cultura portuguesa e europeia, por meio de europeus pobres que também passaram a fazer parte dessas comunidades. Ainda assim, as influências africanas permanecem muito presentes.

Nog een Snelle stop bij de Quilombo, want we willen het zien en Ana moest is ophalen bij een mevrouw die gisteren bij het avondeten gedag kwam zeggen. Zij is niet thuis. 

Wat is een Quilombo?

Dat is een plek die ontstaan is op vaak hooggelegen maar vooral moeilijk bereikbare plaatsen met een waterbron in de buurt. Waar mensen die in de slavernij gedwongen waren naartoe vluchtte om er een vrij een onafhankelijk leven te kunnen leven. Weg van de plantages en uitbuiting en onderdrukking. Een plek waar er tot vandaag de afrikaanse cultuur een plaats heeft. Zoals alles dat leeft, evolueerde zich dit tot een afro-brasiliaanse cultuur waar er ook elementen uit de inheemse indianen cultuur,(van inheemse volkeren die zich aansloten) en Portugese/Europese cultuur (van arme Europeanen die zich aansloten) in vervlochten zijn. Maar de afrikaanse invloeden blijven sterk. In deze Quilombo, wordt er elke zondag nog de authentieke samba gedanst en muziek gemaakt. Reden om terug te keren. 

• Neste quilombo, todos os domingos ainda há roda de samba tradicional, com música ao vivo. Um ótimo motivo para voltar.
• Muitos quilombos cultivavam seus próprios alimentos, mantinham atividades comerciais e desenvolveram estruturas sociais e políticas próprias. A autossuficiência sempre foi uma característica fundamental. Graças a ela, conseguiam viver fora do sistema escravista e permanecer praticamente invisíveis para as autoridades coloniais.
• O exemplo mais conhecido é o Quilombo dos Palmares. No século XVII, estima-se que tenha abrigado dezenas de milhares de pessoas. Seu líder, Zumbi dos Palmares, tornou-se um dos maiores símbolos da luta pela liberdade e pela igualdade no Brasil, sendo homenageado até em músicas de Jorge Ben Jor.

Veel quilombo's verbouwden voedsel, dreven handel en ontwikkelden eigen sociale en politieke structuren. De zelfvoorziening is een zeer belangrijke eigenschap. Quilombo's waren een belangrijke vorm van verzet tegen de slavernij en het koloniale systeem. Door zelfvoorziening konden ze niet alleen uit het systeem blijven, alsook onopgemerkt blijven. 

Het bekendste voorbeeld van Quilombo's is Quilombo dos Palmares. In de 17e eeuw woonden er naar schatting tienduizenden mensen. De leider Zumbi dos Palmares is in Brazilië uitgegroeid tot een symbool van de strijd voor vrijheid en gelijkheid. En wordt bezongen door Jorge Ben Jor.

Aiko moet plots naar de wc en zo geraken we met twee in een huis. Ondertussen vernieuwd door de eigenares die leerkracht is. 

Ze woont er nu met haar zoon. Of dit was toch de jongen die toen thuis was. Mensen waren nog terug aan het keren van het werk. 

• De repente, Aiko precisou ir ao banheiro, e assim acabamos entrando na casa de uma das moradoras.
• A residência havia sido reformada pela proprietária, que é professora. Hoje ela mora ali com o filho — ou pelo menos era o rapaz que estava em casa naquele momento. Aos poucos, as pessoas começavam a voltar do trabalho.
• A casa tinha pouco mais do que o tamanho da nossa sala. Era um espaço integrado, com cozinha e sala. No fundo percebi dois, talvez três quartos pequenos, além do banheiro.
• Aiko achou a casinha bonita, mas estranhou os panos de algodão já bem gastos espalhados pelo chão do banheiro.
• Ana contou que essa professora cresceu naquela mesma casa, vivendo ali com os pais, os avós e mais sete irmãos.
• Ela também comentou que muitos moradores estão ampliando suas casas, transformando-as em residências muito confortáveis. Muitos são artesãos talentosos e excelentes construtores, fazendo praticamente tudo com as próprias mãos

Een huis zo groot als onze woonkamer en een beetje. Een open-ruimte met open keuken en woonkamer. Ik merk achterin misschien twee slaapkamer, misschien drie op. Klein. En de badkamer. 

Aiko vindt het huisje mooi, maar de versleten katoenen doeken op de badkamervloer vindt ze raar. 

Ana vertelt dat de leerkracht hier zelf gewoond heeft met haar 7 broers/zussen, ouders en grootouders. 

Ze vertelt ook dat de inwoners hier hun huizen in luxueuze huizen aan het opbouwen zijn. Velen zijn getalenteerde ambachtslieden en ervaren doe-het-zelvers. 

Een heerlijke, maar zeer korte uitstap. We zullen maar eens terug komen...

• Um passeio delicioso, mas bem curto. Um dia ainda voltamos...